Szabla Warszawa

Historia

Historia wpływów węgierskich na rozwój szermierki szablą

Szabla kojarzona jest przez wszystkich jako symbol przynależności szlacheckiej, jednak niewiele osób wie, że pojawiła się w Europie dużo wcześniej, bo w okresie wędrówki ludów przyniesiona na tereny wschodnich Karpat przez plemiona Awarów, Chazarów, Połowców i Pieczyngów oraz plemiona węgierskie.

Węgrzy zetknęli się z tym rodzajem broni w trakcie swoich wcześniejszych starć z plemionami mongolskimi, Tatarami oraz Turkami. Zakrzywione ostrze okazało się o wiele bardziej skuteczne i wygodne zwłaszcza do walki z konia, gdzie siłą rzeczy władając jedną ręką, broń musiała być lekka i praktyczna. Ważnym punktem w historii szabli polsko-węgierskiej było panowanie Stefana Batorego w latach 1576-1586. Te dziesięć lat na zawsze zmieniło rodzaje broni oraz taktykę walki stosowaną przez Polaków. Król Stefan Batory obejmując polski tron zabrał ze sobą gwardię przyboczną składającą się z lekkiej jazdy huzarów oraz najzdolniejszych generałów i dowódców. Możemy domyślać się, że technika wojenna stosowana przez Węgrów została rozpowszechniona wraz ze wspólną służbą w obronie granic. Szable typu węgierskiego z otwartą rękojeścią z długim prostym jelcem krzyżowym z wąsami zaczęły
być powszechnie stosowane przez piechotę i jazdę polską.

Królewska szkoła oficerska, 1880r, Budapest - materiały dzięki - Magyar Szablyavívó Iskola

Królewska szkoła oficerska, 1880r, Budapest – materiały dzięki – Magyar Szablyavívó Iskola

 

Historia Toldi Miklos Royal Hungarian Sports Institute ma niespełna sto lat. Instytut był elitarną szkołą oficerską, którą założył w 1925 roku wspólnie z Gellérem Alfréddem – Borsody László. Szkoła ta specjalizowała się w badaniach technik szermierczych i opracowywaniu skutecznych metod ich nauczania. Uczniów rekrutowano z pośród najzdolniejszych adeptów szkół oficerskich – jak np. The Royal Hungarian Ludovica Defense Academy. Maestro Borsody László pełnił rolę głównego instruktora i szefa Instytutu w latach 1926 – 1936. Borsody László (1873 – 1939) uczył się szermierki w wojskowej akademii Wiener Neustadt. Ten fakt miał decydujący wpływ na jego późniejszą karierę fechmistrza. W takcie studiów szkolił się pod okiem Luigi Barbassetiego używając włoskiej szabli. W 1905 r. książę Józef Antonii Habsburg, pomimo, iż miał w swoim otoczeniu wielu doskonałych fechmistrzów, chciał aby jego syn pobierał nauki szermierki szablą u nikogo innego jak u Borsodiego László. Dzięki protekcji księcia oraz wrodzonemu talentowi Borsodi obejmuje funkcję asystenta, a następnie mistrza w głównej Szkole Wojskowej – The Royal Hungarian Ludovica Defense Academy (1920-1928), a wkrótce potem współtworzy własną wojskową szkołę szermierczą – Toldi Miklos Royal Hungarian Sports Institute.

Strój szermierczy z epoki Toldi Miklosh - wystawa z okazji Dni Szabli w Muzeum Wojska Polskiego, Warszawa 2015.

Strój szermierczy z epoki Toldi Miklosh – wystawa z okazji Dni Szabli w Muzeum Wojska Polskiego, Warszawa 2015.

Maestro Borsody László był niezwykle ceniony przez swoich wychowanków za wiedzę oraz skuteczność nauczania. Wyznawał swoistą filozofię walki będącą kompromisem pomiędzy artyzmem, pięknem, a skutecznością. W Instytucie zajmowano się trzema rodzajami broni – szablą, szpadą oraz floretem. Poszczególni mistrzowie mogli więc wymieniać pomiędzy sobą doświadczenia związane z operowaniem poszczególną bronią. Borsody obserwując taktykę walki i pchnięć przedstawicieli szkoły epee wprowadził kilka innowacji do szermierki szablą jak: dzielenie ruchu zasłon na cztery, co pozwalało na szybką obronę i kontrę po najprostszej linii. Maestro Borsody przywiązywał też szczególną wagę do pracy z tempem i kontra tempem w trakcie wymiany technik. Zmiany jakie dokonał Maestro Borsodi były na tyle istotne, że z czasem przyjęło się mówić o „systemie Borsodiego”. Na strojach i dyplomach adeptów Instytutu można znaleźć charakterystyczne logo będące połączeniem liter M i T. Symbol ten wziął swój początek od imienia Mikosa Toldiego, słynnego węgierskiego rycerza żyjącego w XIV wieku. Inicjał jest głównym elementem herbu rodowego rodziny. Naramienna opaska z motywem flagi narodowej była typowym elementem stroju szermierczego na początku XX wieku. Zdarzało się również, że szermierze naszywali na nią herb swojego klubu.

Dyplom mistrzowski Instytutu Toldi Miklos z 1939 roku i plakieta Instytutu.

Dyplom mistrzowski Instytutu Toldi Miklos z 1939 roku i plakieta Instytutu.

 

Czas wojny położył kres istnienia Instytutu. Wraz z prześladowaniami dokonywanymi przez nazistów na Żydach, Borsody László (właściwie László Blum), w związku z wywózkami Żydów do getta, wybrał honorowe samobójstwo. Po wojnie, po wkroczeniu Rosjan na Węgry, wszyscy przedwojenni oficerowie byli prześladowani, wywożeni do Łagrów, tylko nieliczna grupa przeżyła otrzymując posady instruktorów w sportowych klubach. Cała przeszłość i tożsamość była przez nich skrzętnie skrywana. Znamienną jest tutaj historia jednego z węgierskich instruktorów polskiej kadry olimpijskiej – János’a Richter Kevey’a. János Kevey przed wojną należał do grupy instruktorów Instytutu. Po wojnie, gdy znalazł się w Polsce, nigdy o tym nie wspominał, nawet wśród najbliższych uczniów, czy przyjaciół. Jest to historia trudna i wciąż na nowo odkrywana przez naszych braci – Węgrów.

Pamiątkowa tablica ukazująca instruktorów i uczniów Toldi Miklos - rocznik 1935/36

Pamiątkowa tablica ukazująca instruktorów i uczniów Toldi Miklos – rocznik 1935/36

 

Mimo tej tragicznej historii, często związanej z biogramami poszczególnych mistrzów, nie znikła na szczęście wiedza jaka wiązała się osiągnięciami Instytutu. Kontynuatorami tej linii był m.in János Richter Kevey, który szkolił m.in polskich sportowców jeszcze w okresie międzywojennym, zaś po wojnie przyczynił się do sukcesów naszej kadry olimpijskiej – Wojciecha Zabłockiego i Jerzego Pawłowskiego. Na Węgrzech aktualnym kontynuatorem linii przekazu związanej z Instytutem Toldi Miklos jest Maestro Tibor Pézsa, który pełni rolę Chief Instructor, prowadząc seminaria szabli w Stowarzyszeniu Szablyavívó na Węgrzech.